Tunceli
Cumhuriyet’ in Ilanina kadar
Tarihte Ilk Anadolu Birligini kuran Hititler Tunceli’ye kadar ulasmislar, fakat çevreye tam hakim olamamislardir. Tunceli’de Huriler, Babil ve Asur Imparatorluklarinin da etkileri görülmektedir. Med’ ler zamaninda kismen ve Pers’ler zamaninda (M.Ö.VI. Yy) Büyük Iskender burasini Makedonya Devletine katmistir.
M.S. 395’ te Roma’ nin ikiye bölünmesi ile bütün Anadolu gibi Tunceli de Dogu Roma (Bizans) Imparatorlugunun payina düsmüstür. VII. yüz yil ortalarindan itibaren Araplar bu çevreye erismis, VIII. Yy Tunceli bir süre Islam Imparatorluguna katilmistir. Tabiat yapisi nedeni ile o dönemde yalniz Çemisgezek Ilçesi önem kazanmistir.
Tunceli 1071 tarihinden 1252 tarihine kadar Erzincan’da hüküm süren Mengüçlerin idaresi altinda idi. Selçuklu ve Mogollarin daglik mintikadan Kizilirmak’ a dogru yaptiklari akinlardan sonra Dersim mintikasinda bir çok Türk kabileleri yerlesmis ve buralarda kalmislardir.
Dogu Anadolu’da Akkoyunlu, Karakoyunlu, Türkmenlerin mücadeleleri zamaninda Çemisgezek beyi (Mengüç ailesinden ) Emir Sah Hasan’ dan söz edilmektedir. Bunun torunu Haci Rüstem Bey zamaninda Sah Ismail Çemisgezek ’ e Nur Ali isminde birisini Halife olarak göndermis, Haci Rüstem Bey’ de Iran’ a muhalefet etmeden Çemisgezek’ i Nur Ali’ ye teslim etmistir.
Tam bu sirada Yavuz Sultan Selim’ in Çaldiran Savasini kazanmasi ile tüm Dogu Anadolu Osmanlilara baglandi. Ruslar I. Dünya Savasinda Tunceli’ ye girdiler ise de hakim olamadilar. Bundan baska Tunceli Osmanli imparatorlugu döneminde hiç istila görmedi.
.............................................................................................................................................
Cumhuriyet ’in Ilanindan Günümüze
Bugün Tunceli Iline bagli Hozat Ilçesi Cumhuriyet öncesi mutasarriflik iken, Cumhuriyet ’in ilani ile Dersim Vilayeti haline getirilmis, 30 Mayis 1926 tarih ve 887 sayili kanunla bazi Vilayetlerle birlikte Ilçe Idari kurulusuna dönüstürülmüstür.
Dersim kelimesi, Gümüskapi anlamina gelmekte olup, kök itibari ile Farsçadir. 25 Aralik 1935 tarih ve 2885 sayili kanunla geçici merkezi Elazig Ilinin Nazimiye, Hozat, Mazgirt, Ovacik ve Çemisgezek Ilçelerinin baglandigi Tunceli Ili teskil edilmistir. Ayni tarih ve 2884 sayili kanunla Tunceli Ilinin Idaresi için özel hükümler konarak Korgeneral rütbesinde Vali ve Kumandan yetkisinde birakilmistir.
Tunceli Iline bagli 8 ilçesi (Kalan Dahil) özel kanuna göre 01.01.1947 tarihine kadar geçici merkezi bulunan Elazig’dan idare edilmis, 30 Aralik 1946 tarih ve 4993 sayili kanuna göre halen il merkezi olan Kalan Kasabasina nakledilmistir.
|
